संत तुकाराम गाथा
अभंग ४००१ ते ४१००
अभंग ४००१
मुखें सांगे भ्रमकथान । जन लोकाची कापितो मान॥1॥
असत्य सांगतो जनासी । नाहीं अनुभव आपणासी ॥ध्रु.॥
कथा करितो ज्ञानाची । अंतरीं आशा बहु लोभाची ॥2॥
तुका ह्मणे तो चि वेडा। त्याचें बहू उद्देश हाणावा ॥3॥
असत्य सांगतो जनासी । नाहीं अनुभव आपणासी ॥ध्रु.॥
कथा करितो ज्ञानाची । अंतरीं आशा बहु लोभाची ॥2॥
तुका ह्मणे तो चि वेडा। त्याचें बहू उद्देश हाणावा ॥3॥
अभंग ४००२
कांहीं दुसरा विचार । न लगे करावा चि फार ॥1॥
सेटएा ना चौधरी । पांडेपण वाहे शिरीं ॥ध्रु.॥
पाप न लगे धुंडावें॥ पाहिजे तरि तेथें जावें ॥2॥
जकातीचा धंदा । तेथें पाप वसे सदा ॥3॥
गाइऩ ह्मसी हेड । तुप विकी महा द्वाड ॥4॥
तुका ह्मणे पाहीं । तेथें पुण्या रीघ नाहीं ॥5॥
सेटएा ना चौधरी । पांडेपण वाहे शिरीं ॥ध्रु.॥
पाप न लगे धुंडावें॥ पाहिजे तरि तेथें जावें ॥2॥
जकातीचा धंदा । तेथें पाप वसे सदा ॥3॥
गाइऩ ह्मसी हेड । तुप विकी महा द्वाड ॥4॥
तुका ह्मणे पाहीं । तेथें पुण्या रीघ नाहीं ॥5॥
अभंग ४००३
तुझी माझी आहे जुनी सोयरीक । आधीं बंधु लेंक मग जाले ॥1॥
वांटेकरी ह्मणून पुसती आतां । परि आहे सत्ता करीन ते ॥ध्रु.॥
लेंकीचें लेंकरूं नातु जाल्यावरी । मंगळा ही दुरि अंतरलों ॥2॥
बाइलेचा भाऊ पिसुना सोयरा । ह्मणउनि करा विनोद हा ॥3॥
आकुळीं तों करूं नये तें चि केलें । न बोलावें भलें तों चि आतां ॥4॥
न ह्मणसी लेंकी माउसी बहिणी । आह्मां केलें धणी पापाचें त्या ॥5॥
बहु पांचांजणी केली विटंबना । नये दाऊं जना तोंड ऐसें ॥6॥
तुका ह्मणे आधीं मूळ तें चि धरूं । मागील तें करूं उरी आतां ॥7॥
वांटेकरी ह्मणून पुसती आतां । परि आहे सत्ता करीन ते ॥ध्रु.॥
लेंकीचें लेंकरूं नातु जाल्यावरी । मंगळा ही दुरि अंतरलों ॥2॥
बाइलेचा भाऊ पिसुना सोयरा । ह्मणउनि करा विनोद हा ॥3॥
आकुळीं तों करूं नये तें चि केलें । न बोलावें भलें तों चि आतां ॥4॥
न ह्मणसी लेंकी माउसी बहिणी । आह्मां केलें धणी पापाचें त्या ॥5॥
बहु पांचांजणी केली विटंबना । नये दाऊं जना तोंड ऐसें ॥6॥
तुका ह्मणे आधीं मूळ तें चि धरूं । मागील तें करूं उरी आतां ॥7॥
अभंग ४००४
मागें बहुत जाले खेळ । आतां बळ वोसरलें ॥1॥
हालों नये चालों आतां । घट रिता पोकळ ॥ध्रु.॥
भाजल्याची दिसे घडी । पट ओढी न साहे ॥2॥
तुका ह्मणे पाहतां घडी । जगा जोडी अंगारा ॥3॥
हालों नये चालों आतां । घट रिता पोकळ ॥ध्रु.॥
भाजल्याची दिसे घडी । पट ओढी न साहे ॥2॥
तुका ह्मणे पाहतां घडी । जगा जोडी अंगारा ॥3॥
अभंग ४००५
आळस आला अंगा । धांव घालीं पांडुरंगा ॥1॥
सोसूं शरीराचे भाव । पडती अवगुणाचे घाव ॥ध्रु.॥
करावीं व्यसनें। दुरी येउनि नारायणें ॥2॥
जवळील दुरी । जालों देवा धरीं करीं॥3॥
ह्मणउनि देवा । वेळोवेळां करीं धावा ॥4॥
तुका ह्मणे पांडुरंगा । दुरी धरूं नका अंगा ॥5॥
सोसूं शरीराचे भाव । पडती अवगुणाचे घाव ॥ध्रु.॥
करावीं व्यसनें। दुरी येउनि नारायणें ॥2॥
जवळील दुरी । जालों देवा धरीं करीं॥3॥
ह्मणउनि देवा । वेळोवेळां करीं धावा ॥4॥
तुका ह्मणे पांडुरंगा । दुरी धरूं नका अंगा ॥5॥
अभंग ४००६
झंवविली महारें । त्याची व्याली असे पोरें ॥1॥
करी संताचा मत्सर । कोपें उभारोनि कर ॥ध्रु.॥
बीज तैसें फळ । वरी आलें अमंगळ ॥2॥
तुका ह्मणे ठावें । ऐसें जालें अनुभवें॥3॥
करी संताचा मत्सर । कोपें उभारोनि कर ॥ध्रु.॥
बीज तैसें फळ । वरी आलें अमंगळ ॥2॥
तुका ह्मणे ठावें । ऐसें जालें अनुभवें॥3॥
अभंग ४००७
पापी तो नाठवी आपुल्या संचिता । ठेवी भगवंता वरी बोल ॥1॥
भेइऩना करितां पापाचे डोंगर । दुर्जन पामर दुराचारी॥ध्रु.॥
नाठवी तो खळ आपुली करणी । देवासी निंदोनि बोलतसे ॥2॥
तुका ह्मणे त्याच्या तोंडा लागो काटी । नाहीं जगजेठी जया चित्तीं ॥3॥
भेइऩना करितां पापाचे डोंगर । दुर्जन पामर दुराचारी॥ध्रु.॥
नाठवी तो खळ आपुली करणी । देवासी निंदोनि बोलतसे ॥2॥
तुका ह्मणे त्याच्या तोंडा लागो काटी । नाहीं जगजेठी जया चित्तीं ॥3॥
अभंग ४००८
आधीं देह पाहता वाव । कैचा प्रारब्धासी ठाव॥1॥
कां रे रडतोसी माना । लागें विठ्ठलचरणा ॥ध्रु.॥
दुजेपण जालें वाव। त्रिभुवनासि नाहीं ठाव ॥2॥
तुका ह्मणे खरे पाहें । विठ्ठल पाहोनियां राहें ॥3॥
कां रे रडतोसी माना । लागें विठ्ठलचरणा ॥ध्रु.॥
दुजेपण जालें वाव। त्रिभुवनासि नाहीं ठाव ॥2॥
तुका ह्मणे खरे पाहें । विठ्ठल पाहोनियां राहें ॥3॥
अभंग ४००९
िस्त्रया धन बा हें खोटें । नागवले मोठे मोठे ॥1॥
ह्मणोनि सांडा दोनी । सुख पावाल निदानीं ॥ध्रु.॥
सर्वदुःखासी कारण । हीं च दोन्हीचीं प्रमाण ॥2॥
आशा सर्वस्वें सांडावी । तेणें निजपदवी पावावी ॥3॥
देह लोभें नाडला । घाला यमाचा पडला॥4॥
तुका ह्मणे निरापेक्षा । कांहीं न धरावी अपेक्षा ॥5॥
ह्मणोनि सांडा दोनी । सुख पावाल निदानीं ॥ध्रु.॥
सर्वदुःखासी कारण । हीं च दोन्हीचीं प्रमाण ॥2॥
आशा सर्वस्वें सांडावी । तेणें निजपदवी पावावी ॥3॥
देह लोभें नाडला । घाला यमाचा पडला॥4॥
तुका ह्मणे निरापेक्षा । कांहीं न धरावी अपेक्षा ॥5॥
अभंग ४०१०
जेंजें होआवें संकल्पें । तें चि पुण्य होय पाप ॥1॥
कारण तें मनापासीं । मेळविल्या मिळे रसीं ॥ध्रु.॥
सांडी मांडी हाली चाली । राहे तरि भली बोली ॥2॥
तुका ह्मणे सार । नांव जीवनाचे सागर ॥3॥
कारण तें मनापासीं । मेळविल्या मिळे रसीं ॥ध्रु.॥
सांडी मांडी हाली चाली । राहे तरि भली बोली ॥2॥
तुका ह्मणे सार । नांव जीवनाचे सागर ॥3॥
अभंग ४०११
ओले मातीचा भरवसा । कां रे धरिशी मानसा ॥1॥
डोळे चिरीव चांगले । वृद्धपणीं सरवया जाले ॥ध्रु.॥
नाक सरळ चांगलें । येउन हनवटी लागलें ॥2॥
तुका ह्मणे आलें नाहीं । तंव हरिला भज रे कांहीं ॥3॥
डोळे चिरीव चांगले । वृद्धपणीं सरवया जाले ॥ध्रु.॥
नाक सरळ चांगलें । येउन हनवटी लागलें ॥2॥
तुका ह्मणे आलें नाहीं । तंव हरिला भज रे कांहीं ॥3॥
अभंग ४०१२
तुह्मां सांगतों कलयुगा फळ । पुढें होइल ब्रह्मगोळ॥1॥
आह्मां ह्मणतील कंटक । ऐसा पाडिती दंडक ॥ध्रु.॥
िस्त्रया पूजुनि सरे देती । भलते िस्त्रयेसि भलते जाती ॥2॥
श्रेष्ठ वर्ण वेदविद्वांस। अंगीकारी मद्यमांस ॥3॥
चारी वर्ण अठरा याती । कवळ करिती एक पंक्ती ॥4॥
ह्मणती अंबेचा क्रीडाकल्लोळ । शिवरूप प्राणी सकळ ॥5॥
ऐसें होइल शकुन देतों । अगोदर सांगुन जातों ॥6॥
तुका सद्गुरुदास्य करी । सििद्ध पाणी वाहे घरीं ॥7॥
आह्मां ह्मणतील कंटक । ऐसा पाडिती दंडक ॥ध्रु.॥
िस्त्रया पूजुनि सरे देती । भलते िस्त्रयेसि भलते जाती ॥2॥
श्रेष्ठ वर्ण वेदविद्वांस। अंगीकारी मद्यमांस ॥3॥
चारी वर्ण अठरा याती । कवळ करिती एक पंक्ती ॥4॥
ह्मणती अंबेचा क्रीडाकल्लोळ । शिवरूप प्राणी सकळ ॥5॥
ऐसें होइल शकुन देतों । अगोदर सांगुन जातों ॥6॥
तुका सद्गुरुदास्य करी । सििद्ध पाणी वाहे घरीं ॥7॥
अभंग ४०१३
त्या हरिदासांची भेटी घेतां । नकाऩ उभयतासी जातां॥1॥
माते परीस थोरी कथा । भाड घेतां न लाजे ॥ध्रु.॥
देतां घेतां नरकवासी । उभयतांसी रवरव ॥2॥
तुका ह्मणे नरकगांवा । जाती हांवा धरोनि ॥3॥
माते परीस थोरी कथा । भाड घेतां न लाजे ॥ध्रु.॥
देतां घेतां नरकवासी । उभयतांसी रवरव ॥2॥
तुका ह्मणे नरकगांवा । जाती हांवा धरोनि ॥3॥
अभंग ४०१४
देव गावा ध्यावा ऐसें जालें । परदेशी नाहीं उगलें ।
वडील आणि धाकुलें । नाहीं ऐसें जालें दुसरें तें ॥1॥
नाहीं लागत मुळीहूनि । सुहृदजन आणि जननी ।
लागल्या लागें त्यागें सांडूनि। लोभीये मांडणी संयोगाची ॥ध्रु.॥
शिव बाटला जीवदशे । बहुत ओतत आलें ठसें ।
हीन जालें भूषणाचें इच्छे । निवडती कैसे गुणागुण ॥2॥
आतां हे हुतांश तों बरें । अवघे एक च मोहरें ।
पिटिलियाविण नव्हे खरें । निवडें बरें जातिशुद्ध ॥3॥
तुका उतावेळ याजसाटीं । आहे तें निवेदीन पोटीं ।
आवडी द्यावी जी येथें लाटी । तुझी जगजेठी कीर्ती वाखाणीन ॥4॥
वडील आणि धाकुलें । नाहीं ऐसें जालें दुसरें तें ॥1॥
नाहीं लागत मुळीहूनि । सुहृदजन आणि जननी ।
लागल्या लागें त्यागें सांडूनि। लोभीये मांडणी संयोगाची ॥ध्रु.॥
शिव बाटला जीवदशे । बहुत ओतत आलें ठसें ।
हीन जालें भूषणाचें इच्छे । निवडती कैसे गुणागुण ॥2॥
आतां हे हुतांश तों बरें । अवघे एक च मोहरें ।
पिटिलियाविण नव्हे खरें । निवडें बरें जातिशुद्ध ॥3॥
तुका उतावेळ याजसाटीं । आहे तें निवेदीन पोटीं ।
आवडी द्यावी जी येथें लाटी । तुझी जगजेठी कीर्ती वाखाणीन ॥4॥
अभंग ४०१५
भोगी जाला त्याग । गीती गातां पांडुरंग । इंिद्रयांचा लाग । आह्मांवरूनि चुकला ॥1॥
करुनि ठेविलों निश्चळ । भय नाहीं तळमळ । घेतला सकळ । अवघा भार विठ्ठलें ॥ध्रु.॥
तळीं पिक्षणीचे परी । नखें चोंची चारा धरी । आणुनियां घरीं । मुखीं घाली बाळका ॥2॥
तुका ह्मणे ये आवडी । आह्मीं पांयीं दिली बुडी । आहे तेथें जोडी । जन्मांतरींचें ठेवणें ॥3॥
करुनि ठेविलों निश्चळ । भय नाहीं तळमळ । घेतला सकळ । अवघा भार विठ्ठलें ॥ध्रु.॥
तळीं पिक्षणीचे परी । नखें चोंची चारा धरी । आणुनियां घरीं । मुखीं घाली बाळका ॥2॥
तुका ह्मणे ये आवडी । आह्मीं पांयीं दिली बुडी । आहे तेथें जोडी । जन्मांतरींचें ठेवणें ॥3॥
अभंग ४०१६
कुंकवाची ठेवाठेवी । बोडकादेवी काशाला ॥1॥
दिवस गमा भरा पोट । कां गे नेटनेटावा ॥ध्रु.॥
दिमाख हा कोणां दावा । लटकी जीवा चरफड ॥2॥
तुका ह्मणे झोंडगीं हो । काुंफ्दा कां हो कोरडी ॥3॥
दिवस गमा भरा पोट । कां गे नेटनेटावा ॥ध्रु.॥
दिमाख हा कोणां दावा । लटकी जीवा चरफड ॥2॥
तुका ह्मणे झोंडगीं हो । काुंफ्दा कां हो कोरडी ॥3॥
अभंग ४०१७
तुझें प्रेम माझ्या हृदयीं आवडी । चरण न सोडीं पांडुरंगा ॥1॥
कासया सिनासि थोरिवां कारणें । काय तुझें उणें होइल देवा ॥ध्रु.॥
चातकाची चिंता हरली जळधरें । काय त्याचें सरे थोरपण ॥2॥
चंद्र चकोरांचा पुरवी सोहळा । काय त्याची कळा न्यून होय ॥3॥
तुका ह्मणे मज अनाथा सांभाळीं । हृदयकमळीं िस्थर राहें ॥4॥
कासया सिनासि थोरिवां कारणें । काय तुझें उणें होइल देवा ॥ध्रु.॥
चातकाची चिंता हरली जळधरें । काय त्याचें सरे थोरपण ॥2॥
चंद्र चकोरांचा पुरवी सोहळा । काय त्याची कळा न्यून होय ॥3॥
तुका ह्मणे मज अनाथा सांभाळीं । हृदयकमळीं िस्थर राहें ॥4॥
अभंग ४०१८
आम्ही आइते जेवणार । न लगे सोसावे डोंगर । सुखाचा वेव्हार । तेणें चि वाढलें ॥1॥
ठेवा जोडला मिरासी । ठाव जाला पायांपासी । नव्हे आणिकांसी । रीघ तेथें यावया ॥ध्रु.॥
बळी दिला जीवभाव । नेणें आणिकांचे नांव । धरिला एक भाव । तो विश्वास फळला ॥2॥
तुका ह्मणे जालों बळी । आह्मी निकट जवळी । बोलिलों तें पाळीं । वचन स्वामी आमचें ॥3॥
ठेवा जोडला मिरासी । ठाव जाला पायांपासी । नव्हे आणिकांसी । रीघ तेथें यावया ॥ध्रु.॥
बळी दिला जीवभाव । नेणें आणिकांचे नांव । धरिला एक भाव । तो विश्वास फळला ॥2॥
तुका ह्मणे जालों बळी । आह्मी निकट जवळी । बोलिलों तें पाळीं । वचन स्वामी आमचें ॥3॥
अभंग ४०१९
न लगावी दिठी । माझी तुझे मुखवटी ॥1॥
आधीं पाउलें पाउलें । ते मी पाहेन तें भलें ॥ध्रु.॥
देइऩन हे काया । वरि सांडणें सांडाया ॥2॥
तुका ह्मणे देवा । बहु आवडसी जीवा ॥3॥
आधीं पाउलें पाउलें । ते मी पाहेन तें भलें ॥ध्रु.॥
देइऩन हे काया । वरि सांडणें सांडाया ॥2॥
तुका ह्मणे देवा । बहु आवडसी जीवा ॥3॥
अभंग ४०२०
कोण आमचीं योगतपें । करूं बापें जाणावीं ॥1॥
गीत संतसंगें गाऊं । उभीं ठाऊं जागरणीं ॥ध्रु.॥
आमुचा तो नव्हे लाग । करूं त्याग जावया ॥2॥
तुका ह्मणे इंिद्रयांसी । ये चि रसीं रंगवूं ॥3॥
गीत संतसंगें गाऊं । उभीं ठाऊं जागरणीं ॥ध्रु.॥
आमुचा तो नव्हे लाग । करूं त्याग जावया ॥2॥
तुका ह्मणे इंिद्रयांसी । ये चि रसीं रंगवूं ॥3॥
अभंग ४०२१
नाम तारक भवसिंधु । विठ्ठल तारक भवसिंधु ॥1॥
नामधारक तया अरि मित्रु । समता त्यागुनियां क्रोधु ॥ध्रु.॥
नामधारक तया । कदापि न घडे विषयाचा बाधु ॥2॥
ज्या नामें तरले शुकादिक । नारद संत मुनिजन साधु ॥3॥
जाणूनियां जे नसरें । ते नेणति जैसा गज अंधु ॥4॥
सहज तुकया । नाम चि जपतां स्वरुपीं वेधु ॥5॥
नामधारक तया अरि मित्रु । समता त्यागुनियां क्रोधु ॥ध्रु.॥
नामधारक तया । कदापि न घडे विषयाचा बाधु ॥2॥
ज्या नामें तरले शुकादिक । नारद संत मुनिजन साधु ॥3॥
जाणूनियां जे नसरें । ते नेणति जैसा गज अंधु ॥4॥
सहज तुकया । नाम चि जपतां स्वरुपीं वेधु ॥5॥
अभंग ४०२२
आह्मां वैष्णवांचा कुळधर्म कुळींचा । विश्वास नामाचा एका भावें ॥1॥
तरी च हरिचेदास ह्मणवितां श्लाघीजे । निर्वासना कीजे चित्त आधी ॥ध्रु.॥
गाऊं नाचूं प्रेमें आनंदें कीर्तनीं । भुक्ती मुक्ती दोन्ही न मगों तुज ॥2॥
तुका ह्मणे देवा ऐसी यांची सेवा। द्यावी जी केशवा जन्मोजन्मीं ॥3॥
तरी च हरिचेदास ह्मणवितां श्लाघीजे । निर्वासना कीजे चित्त आधी ॥ध्रु.॥
गाऊं नाचूं प्रेमें आनंदें कीर्तनीं । भुक्ती मुक्ती दोन्ही न मगों तुज ॥2॥
तुका ह्मणे देवा ऐसी यांची सेवा। द्यावी जी केशवा जन्मोजन्मीं ॥3॥
अभंग ४०२३
पावलों हा देह कागतालिन्यायें । न घडे उपायें घडों आलें ॥1॥
आतां माझीं खंडीं देह देहांतरें । अभय दातारें देऊनियां॥ध्रु.॥
अंधऑयाचे पाठीं धनाची चरवी । अघटित तेंवि घडों आलें ॥2॥
तुका ह्मणे योग घडला बरवा । आतां कास देवा न सोडीं मी ॥3॥
आतां माझीं खंडीं देह देहांतरें । अभय दातारें देऊनियां॥ध्रु.॥
अंधऑयाचे पाठीं धनाची चरवी । अघटित तेंवि घडों आलें ॥2॥
तुका ह्मणे योग घडला बरवा । आतां कास देवा न सोडीं मी ॥3॥
अभंग ४०२४
कळे परि न सुटे गांठी । जालें पोटीं कुपथ्य ॥1॥
अहंकाराचें आंदणें जीव । राहे कींव केली ते ॥ध्रु.॥
हेंकडाची एकी च वोढी । ते ही खोडी सांगती ॥2॥
तुका ह्मणे सांगों किती । कांहीं चित्तीं न राहे ॥3॥
अहंकाराचें आंदणें जीव । राहे कींव केली ते ॥ध्रु.॥
हेंकडाची एकी च वोढी । ते ही खोडी सांगती ॥2॥
तुका ह्मणे सांगों किती । कांहीं चित्तीं न राहे ॥3॥
अभंग ४०२५
सांडावी हे भीड अधमाचे चाळे । मद्यपीर बरळे भलत्या छंदें ॥1॥
ऐसे तंव तुह्मी नाहीं जी दिसत । कां हें अनुचित वदलेत ॥ध्रु.॥
फांटा जाला त्यासी नाहीं वोढा वारा । वेरसा चि खरा हाटो गुण ॥2॥
तुका ह्मणे नाहीं ज्याच्या बापा ताळा । तो देखे विटाळा संतां अंगीं ॥3॥
ऐसे तंव तुह्मी नाहीं जी दिसत । कां हें अनुचित वदलेत ॥ध्रु.॥
फांटा जाला त्यासी नाहीं वोढा वारा । वेरसा चि खरा हाटो गुण ॥2॥
तुका ह्मणे नाहीं ज्याच्या बापा ताळा । तो देखे विटाळा संतां अंगीं ॥3॥
अभंग ४०२६
आवडे हें रूप गोजिरें सगुण । पाहातां लोचन सुखावलें ॥1॥
आतां दृष्टीपुढें ऐसा चि तूं राहीं । जों मी तुज पाहें पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
लाचावलें मन लागलीसे गोडी । तें जीवें न सोडीं ऐसें जालें ॥2॥
तुका ह्मणे आह्मी केली जे लडिवाळी । पुरवावी आळी मायबापें ॥3॥
आतां दृष्टीपुढें ऐसा चि तूं राहीं । जों मी तुज पाहें पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
लाचावलें मन लागलीसे गोडी । तें जीवें न सोडीं ऐसें जालें ॥2॥
तुका ह्मणे आह्मी केली जे लडिवाळी । पुरवावी आळी मायबापें ॥3॥
अभंग ४०२७
तिळ एक अर्ध राइऩ । सीतबुंद पावे काइऩ । तया सुखा नाहीं । अंतपार पाहतां ॥1॥
ह्मणउनी करा लाहो । नका मागें पुढें पाहों । अवघ्यामध्यें आहों । सावचित्त तों ॥ध्रु.॥
तीथॉ न येती तुळणी । आजिया सुखाची धणी । जे कासी गयेहुनी । जीं आगळीं असती ॥3॥
येथें धरी लाज । वर्ण अभिमान काज । नाडला सहज । तुका ह्मणे तो येथें ॥3॥
ह्मणउनी करा लाहो । नका मागें पुढें पाहों । अवघ्यामध्यें आहों । सावचित्त तों ॥ध्रु.॥
तीथॉ न येती तुळणी । आजिया सुखाची धणी । जे कासी गयेहुनी । जीं आगळीं असती ॥3॥
येथें धरी लाज । वर्ण अभिमान काज । नाडला सहज । तुका ह्मणे तो येथें ॥3॥
अभंग ४०२८
विठोबाचें नाम ज्याचे मुखीं नित्य । त्या देखिल्या पतित उद्धरिलि ॥1॥
विठ्ठलविठ्ठल भावें ह्मणे वाचे । तरी तो काळाचे दांत ठेंसी ॥ध्रु.॥
बहुत तारिले सांगों किती आतां । ऐसा कोणी दाता दुजा नाहीं ॥2॥
तुका ह्मणे म्यां ही ऐकोनियां कीर्ती । धरिला एकांतीं हृदयामाजी ॥3॥
विठ्ठलविठ्ठल भावें ह्मणे वाचे । तरी तो काळाचे दांत ठेंसी ॥ध्रु.॥
बहुत तारिले सांगों किती आतां । ऐसा कोणी दाता दुजा नाहीं ॥2॥
तुका ह्मणे म्यां ही ऐकोनियां कीर्ती । धरिला एकांतीं हृदयामाजी ॥3॥
अभंग ४०२९
भोळे भक्तीभाव धरिती मानसीं । त्यासी हृषीकेशी जवळी च ॥1॥
भाव नाहीं मनीं अभाविक सदा । त्याचिया मी खेदा काय सांगों ॥ध्रु.॥
गणिकेसारिकीं नामें उद्धरीलीं । सज्ञानें पडिलीं खटाटोपीं ॥2॥
तुका ह्मणे काय शुद्ध माझी जाति । थोर केली ख्याती हरिनामें ॥3॥
भाव नाहीं मनीं अभाविक सदा । त्याचिया मी खेदा काय सांगों ॥ध्रु.॥
गणिकेसारिकीं नामें उद्धरीलीं । सज्ञानें पडिलीं खटाटोपीं ॥2॥
तुका ह्मणे काय शुद्ध माझी जाति । थोर केली ख्याती हरिनामें ॥3॥
अभंग ४०३०
आड पडे काडी । तरि ते बहुत पाणी खोडी ॥1॥
दुर्जनाचे संगती । बहुतांचे घात होती ॥ध्रु.॥
एक पडे मासी । तरी ते बहु अन्न नासी ॥2॥
तुका ह्मणे रांड । ऐसी कां ते व्याली भांड॥3॥
दुर्जनाचे संगती । बहुतांचे घात होती ॥ध्रु.॥
एक पडे मासी । तरी ते बहु अन्न नासी ॥2॥
तुका ह्मणे रांड । ऐसी कां ते व्याली भांड॥3॥
अभंग ४०३१
पंढरीचें बा भूत मोटें । आल्या गेल्या झडपी वाटे॥1॥
तेथें जाऊं नका कोणी । गेले नाहीं आले परतोनि ॥2॥
तुका पंढरीसी गेला । पुन्हा जन्मा नाहीं आला ॥3॥
तेथें जाऊं नका कोणी । गेले नाहीं आले परतोनि ॥2॥
तुका पंढरीसी गेला । पुन्हा जन्मा नाहीं आला ॥3॥
अभंग ४०३२
बरवे दुकानीं बैसावें । श्रवण मनन असावें ॥1॥
सारासाराचीं पोतीं । ग्राहिक पाहोनि करा रितीं ॥ध्रु.॥
उगे चि फुगों नका गाल । पूर्ण सांठवावा माल ॥2॥
सत्य तराजू पैं धरा । नका कुडत्रिम विकरा ॥3॥
तुका जाला वाणी । चुकवुनि चौ†यासीच्या खाणी ॥4॥
सारासाराचीं पोतीं । ग्राहिक पाहोनि करा रितीं ॥ध्रु.॥
उगे चि फुगों नका गाल । पूर्ण सांठवावा माल ॥2॥
सत्य तराजू पैं धरा । नका कुडत्रिम विकरा ॥3॥
तुका जाला वाणी । चुकवुनि चौ†यासीच्या खाणी ॥4॥
अभंग ४०३३
काय करूं आतां या मना । न संडी विषयांची वासना ।
प्राथिऩतां ही राहेना । आदरें पतना नेऊं पाहे ॥1॥
आतां धांवधावें गा श्रीहरी । गेलों वांयां नाहीं तरी ।
न दिसे कोणी आवरी। आणीक दुजा तयासी ॥ध्रु.॥
न राहे एके ठायीं एकी घडी। चित्त तडतडा तोडी ।
घालूं पाहे बा हे उडी या भवडोहीं ॥2॥
आशा तृष्णा कल्पना पापिणी । घात मांडला माझा यांणीं ।
तुका ह्मणे चक्रपाणी । काय अजोनि पाहातोसी॥3॥
प्राथिऩतां ही राहेना । आदरें पतना नेऊं पाहे ॥1॥
आतां धांवधावें गा श्रीहरी । गेलों वांयां नाहीं तरी ।
न दिसे कोणी आवरी। आणीक दुजा तयासी ॥ध्रु.॥
न राहे एके ठायीं एकी घडी। चित्त तडतडा तोडी ।
घालूं पाहे बा हे उडी या भवडोहीं ॥2॥
आशा तृष्णा कल्पना पापिणी । घात मांडला माझा यांणीं ।
तुका ह्मणे चक्रपाणी । काय अजोनि पाहातोसी॥3॥
अभंग ४०३४
पाषाण परिस भूमि जांबूनद । वंशाचा संबंध धातयाचा॥1॥
सोनियाची पुरी समुद्राचा वेढा । समुदाय गाढा राक्षसांचा ॥ध्रु.॥
ऐसी सहस्र त्या सुंदरा कामिनी । माजी मुखरणी मंदोदरी ॥2॥
पुत्रपौत्राचा लेखा कोण करी । मुख्य पुत्र हरी इंद्रा आणी ॥3॥
चौदा चौकडिया आयुष्यगणना । बंधुवर्ग जाणा कुंभकर्ण॥4॥
तुका ह्मणे ज्याचे देव बांदवडी । सांगातें कवडी गेली नाहीं ॥5॥
सोनियाची पुरी समुद्राचा वेढा । समुदाय गाढा राक्षसांचा ॥ध्रु.॥
ऐसी सहस्र त्या सुंदरा कामिनी । माजी मुखरणी मंदोदरी ॥2॥
पुत्रपौत्राचा लेखा कोण करी । मुख्य पुत्र हरी इंद्रा आणी ॥3॥
चौदा चौकडिया आयुष्यगणना । बंधुवर्ग जाणा कुंभकर्ण॥4॥
तुका ह्मणे ज्याचे देव बांदवडी । सांगातें कवडी गेली नाहीं ॥5॥
अभंग ४०३५
पापांचीं संचितें देहासी दंडण । तुज नारायणा बोल नाहीं ॥1॥
पेरी कडू जिरें मागे अमृतफळ । आकाऩ वृक्षफळें कैसीं येती ॥ध्रु.॥
सुख अथवा दुःख भोग हो देहेचा । नास हा ज्ञानाचा न करावा ॥2॥
तुका ह्मणे आतां देवा कां रुसावें । मनासी पुसावें काय केलें ॥3॥
पेरी कडू जिरें मागे अमृतफळ । आकाऩ वृक्षफळें कैसीं येती ॥ध्रु.॥
सुख अथवा दुःख भोग हो देहेचा । नास हा ज्ञानाचा न करावा ॥2॥
तुका ह्मणे आतां देवा कां रुसावें । मनासी पुसावें काय केलें ॥3॥
अभंग ४०३६
लाभ पुढें करी । घात नारायण वारी ॥1॥
ऐसी भक्ताची माउली । करी कृपेची साउली ॥ध्रु.॥
माय बाळकासी । जीव भाव वेची तैसी ॥2॥
तुका ह्मणे नाड । नाहीं शरणागता आड ॥3॥
ऐसी भक्ताची माउली । करी कृपेची साउली ॥ध्रु.॥
माय बाळकासी । जीव भाव वेची तैसी ॥2॥
तुका ह्मणे नाड । नाहीं शरणागता आड ॥3॥
अभंग ४०३७
आपुलेंसें करुनी घ्यावें । आश्वासावें नाभींसें ॥1॥
ह्णउनि धरिले पाय । आवो माय विठ्ठले ॥ध्रु.॥
कळलासे सीन चिंता । शम आतां करावा ॥2॥
तुका ह्मणे जीवीं वसें । मज नसें वेगळे ॥3॥
ह्णउनि धरिले पाय । आवो माय विठ्ठले ॥ध्रु.॥
कळलासे सीन चिंता । शम आतां करावा ॥2॥
तुका ह्मणे जीवीं वसें । मज नसें वेगळे ॥3॥
अभंग ४०३८
तुजविणं कांहीं । िस्थर राहे ऐसें नाहीं ॥1॥
कळों आलें बहुता रीती । पांडुरंगा माझ्या चित्तीं ॥ध्रु.॥
मोकलिली आस। सर्वभावें जालों दास ॥2॥
तुका ह्मणे तूं चि खरा । येर वाउगा पसारा ॥3॥
कळों आलें बहुता रीती । पांडुरंगा माझ्या चित्तीं ॥ध्रु.॥
मोकलिली आस। सर्वभावें जालों दास ॥2॥
तुका ह्मणे तूं चि खरा । येर वाउगा पसारा ॥3॥
अभंग ४०३९
खोंकरी आधन होय पाकसििद्ध । हें तों घडों कधीं शके चि ना ॥1॥
खापराचे अंगीं घासितां परिस । न पालटे कीस काढिलिया ॥2॥
पालथे घागरी रिचवितां जळ । तुका ह्मणे खळ तैसे कथे ॥3॥
खापराचे अंगीं घासितां परिस । न पालटे कीस काढिलिया ॥2॥
पालथे घागरी रिचवितां जळ । तुका ह्मणे खळ तैसे कथे ॥3॥
अभंग ४०४०
नागलें देखोनि चांगलें बोले । आपुलें वेचूनि त्याजपुढें खुले ॥1॥
अधमाचे ओंगळ गुण । उचित नेणें तो धर्म कोण॥ध्रु.॥
आर्तभूता न घली पाण्याचा चुळ । न मागे त्यासी घाली साखर गुळ ॥2॥
एकासी आड पडोनि होंकरी । एकासी देखोनि लपवी भाकरी ॥3॥
एकासी धड न बोले वाचा । एकासी ह्मणे मी तुझे बांदीचा ॥4॥
तुका ह्मणे ते गाढवपशु । लाभेंविण केला आयुष्यनाशु॥5॥
अधमाचे ओंगळ गुण । उचित नेणें तो धर्म कोण॥ध्रु.॥
आर्तभूता न घली पाण्याचा चुळ । न मागे त्यासी घाली साखर गुळ ॥2॥
एकासी आड पडोनि होंकरी । एकासी देखोनि लपवी भाकरी ॥3॥
एकासी धड न बोले वाचा । एकासी ह्मणे मी तुझे बांदीचा ॥4॥
तुका ह्मणे ते गाढवपशु । लाभेंविण केला आयुष्यनाशु॥5॥
अभंग ४०४१
पिंडपोशकाच्या जळो ज्ञानगोष्टी । झणी दृिष्टभेटी न हो त्याची ॥1॥
नाहीं संतचिन्ह उमटलें अंगीं । उपदेशालागीं पात्र जाला ॥ध्रु.॥
पोहों सिणलें नये कासे लावितो आणिका । ह्मणावें त्या मूर्खा काय आतां ॥2॥
सिणलें तें गेलें सिणलियापासीं । जाली त्या दोघांसी एक गति ॥3॥
तुका ह्मणे अहो देवा दिनानाथा। दरुषण आतां नको त्याचें ॥4॥
नाहीं संतचिन्ह उमटलें अंगीं । उपदेशालागीं पात्र जाला ॥ध्रु.॥
पोहों सिणलें नये कासे लावितो आणिका । ह्मणावें त्या मूर्खा काय आतां ॥2॥
सिणलें तें गेलें सिणलियापासीं । जाली त्या दोघांसी एक गति ॥3॥
तुका ह्मणे अहो देवा दिनानाथा। दरुषण आतां नको त्याचें ॥4॥
अभंग ४०४२
संतचिन्हें लेउनि अंगीं । भूषण मिरविती जगीं ॥1॥
पडिले दुःखाचे सागरीं । वहावले ते भवपुरीं ॥ध्रु.॥
कामक्रोधलोभ चित्तीं । वरिवरि दाविती विरक्ती ॥2॥
आशापाशीं बांधोनि चित्त । ह्मणती जालों आह्मी मुक्त ॥3॥
त्यांचे लागले संगती । जाली त्यांसी ते चि गति ॥4॥
तुका ह्मणे शब्दज्ञानें । जग नाडियेलें तेणें॥5॥
पडिले दुःखाचे सागरीं । वहावले ते भवपुरीं ॥ध्रु.॥
कामक्रोधलोभ चित्तीं । वरिवरि दाविती विरक्ती ॥2॥
आशापाशीं बांधोनि चित्त । ह्मणती जालों आह्मी मुक्त ॥3॥
त्यांचे लागले संगती । जाली त्यांसी ते चि गति ॥4॥
तुका ह्मणे शब्दज्ञानें । जग नाडियेलें तेणें॥5॥
अभंग ४०४३
दोष करूनि आह्मी पतित सिद्ध जालों । पावन मागों आलों ब्रीद तुझें ॥1॥
आतां पतिता तारावें कीं ब्रीद हें सोडावें । यांत जें पुरवे तें चि सांगा ॥ध्रु.॥
उद्धार तुमच्यानें नव्हे हो श्रीहरि। सोडा झडकरी ब्रीद आतां ॥2॥
तें ब्रीद घेउनी हिंडों दारोदारीं । सांगूं तुझी कीर्ती रे पांडुरंगा ॥3॥
देवें हारविलें ब्रीद हें सोडिलें । पतितें जिंकिलें आह्मीं देवा ॥4॥
तुका ह्मणे आह्मीं उठलों दैन्यवरि। विचारा श्रीहरी तुह्मी आतां ॥5॥
आतां पतिता तारावें कीं ब्रीद हें सोडावें । यांत जें पुरवे तें चि सांगा ॥ध्रु.॥
उद्धार तुमच्यानें नव्हे हो श्रीहरि। सोडा झडकरी ब्रीद आतां ॥2॥
तें ब्रीद घेउनी हिंडों दारोदारीं । सांगूं तुझी कीर्ती रे पांडुरंगा ॥3॥
देवें हारविलें ब्रीद हें सोडिलें । पतितें जिंकिलें आह्मीं देवा ॥4॥
तुका ह्मणे आह्मीं उठलों दैन्यवरि। विचारा श्रीहरी तुह्मी आतां ॥5॥
अभंग ४०४४
राम कृष्ण ऐसीं उच्चारितां नामें । नाचेन मी प्रेमें संतांपुढें ॥1॥
काय घडेल तें घडो ये सेवटीं । लाभ हाणी तुटी देव जाणे ॥ध्रु.॥
चिंता मोह आशा ठेवुनि निराळीं । देइऩन हा बळी जीव पायीं ॥2॥
तुका ह्मणे कांहीं उरों नेदीं उरी । सांडीन हे थोरी ओवाळोनी ॥3॥
काय घडेल तें घडो ये सेवटीं । लाभ हाणी तुटी देव जाणे ॥ध्रु.॥
चिंता मोह आशा ठेवुनि निराळीं । देइऩन हा बळी जीव पायीं ॥2॥
तुका ह्मणे कांहीं उरों नेदीं उरी । सांडीन हे थोरी ओवाळोनी ॥3॥
अभंग ४०४५
देव धरी नाना सोंगें । नाम श्रेष्ठ पांडुरंग ॥1॥
तो हा गविळयाचे घरीं । नाम सारितो मुरारि ॥ध्रु.॥
धन्य यशोदेचें प्रारब्ध । नाचे अंगणीं गोविंद ॥2॥
ऐशा भक्तांसाटीं देवें । नाना धरियेलीं नांवें ॥3॥
होय दासांचा जो दास । तुका ह्मणे विठ्ठलास॥4॥
तो हा गविळयाचे घरीं । नाम सारितो मुरारि ॥ध्रु.॥
धन्य यशोदेचें प्रारब्ध । नाचे अंगणीं गोविंद ॥2॥
ऐशा भक्तांसाटीं देवें । नाना धरियेलीं नांवें ॥3॥
होय दासांचा जो दास । तुका ह्मणे विठ्ठलास॥4॥
अभंग ४०४६
आइत्या भाग्या धणी व्हावे । केनें घ्यावें न सरे तें॥1॥
केणें आहे पंढरपुरीं । उधाराचें लाभीक ॥ध्रु.॥
बाखराची करुनी रीती । भरा पोतीं लवलाहीं ॥2॥
तुका ह्मणे संतांपाडें । करूं पुढें वाखती ॥3॥
केणें आहे पंढरपुरीं । उधाराचें लाभीक ॥ध्रु.॥
बाखराची करुनी रीती । भरा पोतीं लवलाहीं ॥2॥
तुका ह्मणे संतांपाडें । करूं पुढें वाखती ॥3॥
अभंग ४०४७
जन्मोजन्मीं दास । व्हावें हे चि माझी आस ॥1॥
पंढरीचा वारकरी । वारी चुकों नेदीं हरी ॥ध्रु.॥
संतसमागम । अंगीं थिरावलें प्रेम ॥2॥
स्नान चंद्रभागे । तुका ह्मणे हें चि मागें ॥3॥
पंढरीचा वारकरी । वारी चुकों नेदीं हरी ॥ध्रु.॥
संतसमागम । अंगीं थिरावलें प्रेम ॥2॥
स्नान चंद्रभागे । तुका ह्मणे हें चि मागें ॥3॥
अभंग ४०४८
कां गा कोणी न ह्मणे पंढरीची आइऩ । बोलावितें पाहीं चाल नेटें ॥1॥
तेव्हां माझ्या मना होइल समाधान । जाइल सर्व शीण जन्मांतरिंचा ॥2॥
तुका ह्मणे माझी होशील माउली । वोरसोनि घाली प्रेमपान्हा ॥3॥
तेव्हां माझ्या मना होइल समाधान । जाइल सर्व शीण जन्मांतरिंचा ॥2॥
तुका ह्मणे माझी होशील माउली । वोरसोनि घाली प्रेमपान्हा ॥3॥
अभंग ४०४९
वेद अनंत बोलिला । अर्थ इतका चि शोधिला॥1॥
विठोबासी शरण जावें । निजनिष्ट नाम गावें ॥ध्रु.॥
सकळशास्त्रांचा विचार । अंतीं इतका चि निर्धार ॥2॥
अठरापुराणीं सिद्धांत । तुका ह्मणे हा चि हेत ॥3॥
विठोबासी शरण जावें । निजनिष्ट नाम गावें ॥ध्रु.॥
सकळशास्त्रांचा विचार । अंतीं इतका चि निर्धार ॥2॥
अठरापुराणीं सिद्धांत । तुका ह्मणे हा चि हेत ॥3॥
अभंग ४०५०
मायेचा मारिला अंगीं नाहीं घाव । दुःखें तरी लव धडधडी ॥1॥
न लभे हा काळ न सुटे हातींचा । न बोलवे वाचा खोडावली ॥ध्रु.॥
न पवे धांवणें न पवे चि लाग । न चलती माग धरावया ॥2॥
भेणें तरि अंगा लावियेल्या राखा । परी त्यासी वाखा करीतसे ॥3॥
तुका ह्मणे नेदी हाका मारूं देवा । लोकापाठी हेवा लागलासे ॥4॥
न लभे हा काळ न सुटे हातींचा । न बोलवे वाचा खोडावली ॥ध्रु.॥
न पवे धांवणें न पवे चि लाग । न चलती माग धरावया ॥2॥
भेणें तरि अंगा लावियेल्या राखा । परी त्यासी वाखा करीतसे ॥3॥
तुका ह्मणे नेदी हाका मारूं देवा । लोकापाठी हेवा लागलासे ॥4॥
अभंग ४०५१
धिग तो दुर्जन नाहीं भूतदया । व्यर्थ तया माया प्रसवली ॥1॥
कठिण हृदय तया चांडाळाचें । नेणे पराचें दुःख कांहीं ॥ध्रु.॥
आपुला का प्राण तैसे सकळ लोक । न करी विवेक पशु जैसा ॥2॥
तुका ह्मणे सुखें कापीतसे गळे । आपुलिया वेळे रडतसे ॥3॥
कठिण हृदय तया चांडाळाचें । नेणे पराचें दुःख कांहीं ॥ध्रु.॥
आपुला का प्राण तैसे सकळ लोक । न करी विवेक पशु जैसा ॥2॥
तुका ह्मणे सुखें कापीतसे गळे । आपुलिया वेळे रडतसे ॥3॥
अभंग ४०५२
गरुडावरि बैसोनि येतो जगजेठी । त्याचे चरणीं मिठी घालूं चला ॥1॥
सांवळें रूपडें देखिलें लोचनीं । शंख चक्र दोन्ही शोभताहे ॥ध्रु.॥
पीतांबर झळके हे चि त्याची खूण । वाकी रुणझुण करिताती ॥2॥
गरुडाचा चपेटा असे नेटें । कस्तुरीमळवट शोभताहे ॥3॥
पदक एकावळी शोभताहे कंठीं । तुका ह्मणे मिठी घालूं चला ॥4॥
सांवळें रूपडें देखिलें लोचनीं । शंख चक्र दोन्ही शोभताहे ॥ध्रु.॥
पीतांबर झळके हे चि त्याची खूण । वाकी रुणझुण करिताती ॥2॥
गरुडाचा चपेटा असे नेटें । कस्तुरीमळवट शोभताहे ॥3॥
पदक एकावळी शोभताहे कंठीं । तुका ह्मणे मिठी घालूं चला ॥4॥
अभंग ४०५३
नाहीं पाक होत उफराटे चाली । बोलिली ते केली व्हावी नीत ॥1॥
नाहीं मानूं येत वांजटाचे बोल । कोरडे च फोल चवी नाहीं ॥ध्रु.॥
तरुवरा आधीं कोठें आहे फळ । चावटा बरळ ह्मणा त्यासी ॥2॥
तुका ह्मणे किती ठकलीं बापुडीं । गव्हा आहे गोडी मांडे पु†या ॥3॥
नाहीं मानूं येत वांजटाचे बोल । कोरडे च फोल चवी नाहीं ॥ध्रु.॥
तरुवरा आधीं कोठें आहे फळ । चावटा बरळ ह्मणा त्यासी ॥2॥
तुका ह्मणे किती ठकलीं बापुडीं । गव्हा आहे गोडी मांडे पु†या ॥3॥
अभंग ४०५४
जाली हरिकथा रंग वोरसला । उचितासी आला पांडुरंग ॥1॥
वांटितो हें प्रेम उचिताचा दाता । घेइप रे तूं आतां धणीवरि ॥ध्रु.॥
प्रेम देऊनियां अवघीं सुखीं केलीं । जें होतीं रंगलीं विटलीं तीं ॥2॥
तुकें हें दुर्बळ देखियलें संतीं । ह्मणउनि पुढती आणियेलें ॥3॥
वांटितो हें प्रेम उचिताचा दाता । घेइप रे तूं आतां धणीवरि ॥ध्रु.॥
प्रेम देऊनियां अवघीं सुखीं केलीं । जें होतीं रंगलीं विटलीं तीं ॥2॥
तुकें हें दुर्बळ देखियलें संतीं । ह्मणउनि पुढती आणियेलें ॥3॥
अभंग ४०५५
संकिल्पला तुज सकळ ही भाव । कोण एक ठाव उरला तेथें ॥1॥
इंिद्रयव्यापार जेंजें कांहीं कर्म । करितों ते धर्म सकळ तुझे ॥ध्रु.॥
माझें हित फार लागला विचार । तुज सर्व भार चालवणें ॥2॥
जो कांहीं लौकिक करिसी तो तुझा । अपमान पूजा कांहींतरि ॥3॥
तुका ह्मणे मी तों राहिलों नििंश्चत । तुज कळे हित तैसें करीं ॥4॥
इंिद्रयव्यापार जेंजें कांहीं कर्म । करितों ते धर्म सकळ तुझे ॥ध्रु.॥
माझें हित फार लागला विचार । तुज सर्व भार चालवणें ॥2॥
जो कांहीं लौकिक करिसी तो तुझा । अपमान पूजा कांहींतरि ॥3॥
तुका ह्मणे मी तों राहिलों नििंश्चत । तुज कळे हित तैसें करीं ॥4॥
अभंग ४०५६
भय नाहीं भेव । अनुतापीं नव्हतां जीव ॥1॥
जेथें देवाची तळमळ । तेथें काशाचा विटाळ ॥ध्रु.॥
उच्चारितां दोष । नाहीं उरों देत लेश ॥2॥
तुका ह्मणे चित्त । होय आवडी मििश्रत॥3॥
जेथें देवाची तळमळ । तेथें काशाचा विटाळ ॥ध्रु.॥
उच्चारितां दोष । नाहीं उरों देत लेश ॥2॥
तुका ह्मणे चित्त । होय आवडी मििश्रत॥3॥
अभंग ४०५७
ध्यानीं ध्यातां पंढरिराया । मनासहित पालटे काया॥1॥
तेथें बोला कैची उरी । माझें मीपण जाला हरि ॥ध्रु.॥
चित्तचैतन्यीं पडतां मिठी । दिसे हरिरूप अवघी सृिष्ट ॥2॥
तुका ह्मणे सांगों काय । एकाएकीं हरिवृित्तमय ॥3॥
तेथें बोला कैची उरी । माझें मीपण जाला हरि ॥ध्रु.॥
चित्तचैतन्यीं पडतां मिठी । दिसे हरिरूप अवघी सृिष्ट ॥2॥
तुका ह्मणे सांगों काय । एकाएकीं हरिवृित्तमय ॥3॥
अभंग ४०५८
कोणा ही केंडावें हा आह्मां अधर्म । जोजो पावे श्रम तोतो देव ॥1॥
ह्मणउनि चित्ता सिकविलें वोजें । आतां हें चि दुजें न बोलावें ॥ध्रु.॥
हालविलें जरि परउपकारें । जिव्हे पाप खरें उपाधीचें॥2॥
तुका ह्मणे जीव प्रारब्धा आधीन । कोण वाहे सीण करुणा शोभे ॥3॥
ह्मणउनि चित्ता सिकविलें वोजें । आतां हें चि दुजें न बोलावें ॥ध्रु.॥
हालविलें जरि परउपकारें । जिव्हे पाप खरें उपाधीचें॥2॥
तुका ह्मणे जीव प्रारब्धा आधीन । कोण वाहे सीण करुणा शोभे ॥3॥
अभंग ४०५९
देव तिळीं आला । गोडगोड जीव धाला ॥1॥
साधला हा पर्वकाळ । गेला अंतरींचा मळ ॥ध्रु.॥
पापपुण्य गेलें । एका स्नानें चि खुंटलें ॥2॥
तुका ह्मणे वाणी । शुद्ध जनादऩनीं जनीं ॥3॥
साधला हा पर्वकाळ । गेला अंतरींचा मळ ॥ध्रु.॥
पापपुण्य गेलें । एका स्नानें चि खुंटलें ॥2॥
तुका ह्मणे वाणी । शुद्ध जनादऩनीं जनीं ॥3॥
अभंग ४०६०
काय उणें मज पांडुरंगा पायीं । रििद्धसििद्ध ठायीं वोळगती ॥1॥
कोण पाहे सुखा नासिवंताकडे । तृष्णेचें बापुडें नहों आह्मी ॥ध्रु.॥
स्वर्गसुखें आह्मीं केलीं पावटणी । पापपुण्यें दोन्ही उलंडिलीं ॥2॥
तुका ह्मणे घरीं आणिलें वैकुंठ । वसविली पेठ वैष्णवांची ॥3॥
कोण पाहे सुखा नासिवंताकडे । तृष्णेचें बापुडें नहों आह्मी ॥ध्रु.॥
स्वर्गसुखें आह्मीं केलीं पावटणी । पापपुण्यें दोन्ही उलंडिलीं ॥2॥
तुका ह्मणे घरीं आणिलें वैकुंठ । वसविली पेठ वैष्णवांची ॥3॥
अभंग ४०६१
माझें मागणें तें किती । दाता लIमीचा पति ॥1॥
तान्हेल्यानें पीतां पाणी । तेणें गंगा नव्हे उणी ॥ध्रु.॥
कल्पतरु जाला देता । तेथें पोटाचा मागता ॥2॥
तुका ह्मणे संतां ध्यातां । परब्रह्म आलें हाता ॥3॥
तान्हेल्यानें पीतां पाणी । तेणें गंगा नव्हे उणी ॥ध्रु.॥
कल्पतरु जाला देता । तेथें पोटाचा मागता ॥2॥
तुका ह्मणे संतां ध्यातां । परब्रह्म आलें हाता ॥3॥
अभंग ४०६२
अर्भकाचे साटीं । पंतें हातीं धरिली पाटी ॥1॥
तैसे संत जगीं । क्रिया करुनी दाविती अंगीं ॥ध्रु.॥
बालकाचे चाली । माता जाणुनि पाउल घाली ॥2॥
तुका ह्मणे नाव । जनासाटीं उदकीं ठाव ॥3॥
तैसे संत जगीं । क्रिया करुनी दाविती अंगीं ॥ध्रु.॥
बालकाचे चाली । माता जाणुनि पाउल घाली ॥2॥
तुका ह्मणे नाव । जनासाटीं उदकीं ठाव ॥3॥
अभंग ४०६३
जन्मोजन्मींची संगत । भेटी जाली अकस्मात ॥1॥
आतां सोडितां सुटेना । तंतु प्रीतीचा तुटेना ॥ध्रु.॥
माझें चित्त तुझ्या पायां । मिठी पडिली पंढरिराया ॥2॥
तुका ह्मणे अंतीं । तुझी माझी एक गति ॥3॥
आतां सोडितां सुटेना । तंतु प्रीतीचा तुटेना ॥ध्रु.॥
माझें चित्त तुझ्या पायां । मिठी पडिली पंढरिराया ॥2॥
तुका ह्मणे अंतीं । तुझी माझी एक गति ॥3॥
अभंग ४०६४
सांग पांडुरंगा मज हा उपाव । जेणें तुझे पाव आतुडति ॥1॥
न कळे हा निर्धार ब्रह्मादिकां पार । कायसा विचार माझा तेथें ॥2॥
तुका ह्मणे आतां धरुनियां धीर । राहूं कोठवर मायबापा ॥3॥
न कळे हा निर्धार ब्रह्मादिकां पार । कायसा विचार माझा तेथें ॥2॥
तुका ह्मणे आतां धरुनियां धीर । राहूं कोठवर मायबापा ॥3॥
अभंग ४०६५
काय फार जरी जालों मी शाहाणा । तरी नारायणा नातुडसी ॥1॥
काय जालें जरी मानी मज मन । परि नातुडति चरण तुझे देवा ॥ध्रु.॥
काय जालें जरी जालों उदासीन । परि वर्म भिन्न तुझें देवा ॥2॥
काय जालें जरी केले म्यां सायास । ह्मणवितों दास भक्त तुझा ॥3॥
तुका ह्मणे तुज दाविल्यावांचून । तुझें वर्म कोण जाणे देवा ॥4॥
काय जालें जरी मानी मज मन । परि नातुडति चरण तुझे देवा ॥ध्रु.॥
काय जालें जरी जालों उदासीन । परि वर्म भिन्न तुझें देवा ॥2॥
काय जालें जरी केले म्यां सायास । ह्मणवितों दास भक्त तुझा ॥3॥
तुका ह्मणे तुज दाविल्यावांचून । तुझें वर्म कोण जाणे देवा ॥4॥
अभंग ४०६६
जातां पंढरीच्या मागॉ । काय वणूप सुखा मग ॥1॥
घडे लाभ लक्षकोटि । परब्रह्मीं होइल भेटी ॥ध्रु.॥
नाम गर्जत येती संत । त्यांच्या दर्शनें होइऩजे मुक्त ॥2॥
जो अलIय ब्रह्मादिकां । आला संनिध ह्मणे तुका ॥3॥
घडे लाभ लक्षकोटि । परब्रह्मीं होइल भेटी ॥ध्रु.॥
नाम गर्जत येती संत । त्यांच्या दर्शनें होइऩजे मुक्त ॥2॥
जो अलIय ब्रह्मादिकां । आला संनिध ह्मणे तुका ॥3॥
अभंग ४०६७
सारासार विचार करा उठाउठी । नाम धरा कंठीं विठोबाचें ॥1॥
तयाच्या चिंतनें निरसलें संकट । तरलों दुर्घट भवसिंधु ॥ध्रु.॥
जन्मोनियां कुळीं वाचे स्मरे राम । धरी हा चि नेम अहिनिऩशीं ॥2॥
तुका ह्मणे कोटी कुळें तीं पुनीत । भावें गातां गीत विठोबाचे ॥3॥
तयाच्या चिंतनें निरसलें संकट । तरलों दुर्घट भवसिंधु ॥ध्रु.॥
जन्मोनियां कुळीं वाचे स्मरे राम । धरी हा चि नेम अहिनिऩशीं ॥2॥
तुका ह्मणे कोटी कुळें तीं पुनीत । भावें गातां गीत विठोबाचे ॥3॥
अभंग ४०६८
मोल घेऊनियां कथा जरी करीं । तरी भंगो हरी देह माझा ॥1॥
माझी कथा करा ऐसें ह्मणें कोणा । तरी झडो जाणा जिव्हा माझी ॥ध्रु.॥
साहए तूं जालासी काय उणें तुपें । आणीक भूतांपें काय मागों ॥2॥
तुका ह्मणे सर्व सििद्ध तुझे पायीं । तूं माझा गोसावी पांडुरंगा ॥3॥
माझी कथा करा ऐसें ह्मणें कोणा । तरी झडो जाणा जिव्हा माझी ॥ध्रु.॥
साहए तूं जालासी काय उणें तुपें । आणीक भूतांपें काय मागों ॥2॥
तुका ह्मणे सर्व सििद्ध तुझे पायीं । तूं माझा गोसावी पांडुरंगा ॥3॥
अभंग ४०६९
जरि हा हो कृपा करिल नारायण । तरी हें चि ज्ञान ब्रह्म होय ॥1॥
कोठोनियां कांहीं न लगे आणावें । न लगे कोठें जावें तरावया ॥ध्रु.॥
जरी देव कांहीं धरिल पैं चित्तीं । तरि हे चि होती दिव्य चक्षु ॥2॥
तुका ह्मणे देव दावील आपणा । तरि जीवपणा ठाव नाहीं ॥3॥
कोठोनियां कांहीं न लगे आणावें । न लगे कोठें जावें तरावया ॥ध्रु.॥
जरी देव कांहीं धरिल पैं चित्तीं । तरि हे चि होती दिव्य चक्षु ॥2॥
तुका ह्मणे देव दावील आपणा । तरि जीवपणा ठाव नाहीं ॥3॥
अभंग ४०७०
पांडुरंगा कृपाळुवा दयावंता । धरिसील सत्ता सकळ ही ॥1॥
कां जी आह्मांवरी आणिकांची सत्ता । तुह्मासी असतां जविळक ॥2॥
तुका ह्मणे पायीं केलें निवेदन । उचित हें दान करीं आतां ॥3॥
कां जी आह्मांवरी आणिकांची सत्ता । तुह्मासी असतां जविळक ॥2॥
तुका ह्मणे पायीं केलें निवेदन । उचित हें दान करीं आतां ॥3॥
अभंग ४०७१
रात्री दिवस आह्मां युद्धाचा प्रसंग । अंतर्बाहए जग आणि मन ॥1॥
जीवा ही आगोज पडती आघात । येऊनियां नित्य नित्य करी ॥2॥
तुका ह्मणे तुझ्या नामाचिया बळें । अवघीयांचें काळें केलें तोंड ॥3॥
जीवा ही आगोज पडती आघात । येऊनियां नित्य नित्य करी ॥2॥
तुका ह्मणे तुझ्या नामाचिया बळें । अवघीयांचें काळें केलें तोंड ॥3॥
अभंग ४०७२
होइन खडे गोटे । चरणरज साने मोठे । पंढरीचे वाटे । संतचरणीं लागेन ॥1॥
आणीक काय दुजें । म्या मागणें तुजपासीं । अविट तें सुख । भय नास नाहीं ज्यासी ॥ध्रु.॥
होइन मोचे वाहणा । पायीं सकळां संतजनां । मांजर सुकर सुणा । जवळी शेष घ्यावया ॥2॥
सांडोवा पायरी । वाहळ बावी गंगातिरी । होइन तयावरी । संतसज्जन चालती ॥3॥
लागें संतां पांयीं । ऐसा ठेवीं भलता ठायीं । तुका ह्मणे देइप । धाक नाहीं जन्माचा ॥4॥
आणीक काय दुजें । म्या मागणें तुजपासीं । अविट तें सुख । भय नास नाहीं ज्यासी ॥ध्रु.॥
होइन मोचे वाहणा । पायीं सकळां संतजनां । मांजर सुकर सुणा । जवळी शेष घ्यावया ॥2॥
सांडोवा पायरी । वाहळ बावी गंगातिरी । होइन तयावरी । संतसज्जन चालती ॥3॥
लागें संतां पांयीं । ऐसा ठेवीं भलता ठायीं । तुका ह्मणे देइप । धाक नाहीं जन्माचा ॥4॥
अभंग ४०७३
माझिया जीवाचा मज निरधार । न करीं उत्तर जनासवें ॥1॥
आपुलें कारण साधों जी विचार । करावा हा धीर धरूनियां ॥ध्रु.॥
काय कराविया आणिका या युक्ती । काय नव्हे भक्ती विठोबाची ॥2॥
एक पुढें गेले वाट दावूनियां । मारग तो वांयां कोण सांडी ॥3॥
तुका ह्मणे माझी विठोबासी चिंता । भेइऩना सर्वथा न घडे तें ॥4॥
आपुलें कारण साधों जी विचार । करावा हा धीर धरूनियां ॥ध्रु.॥
काय कराविया आणिका या युक्ती । काय नव्हे भक्ती विठोबाची ॥2॥
एक पुढें गेले वाट दावूनियां । मारग तो वांयां कोण सांडी ॥3॥
तुका ह्मणे माझी विठोबासी चिंता । भेइऩना सर्वथा न घडे तें ॥4॥
अभंग ४०७४
कासया व्हावें जीतांचि मुक्त । सांडुनियां थीतें प्रेमसुख ॥1॥
वैष्णवांचा दास जाला नारायण । काय त्या मिळोन असे काम ॥ध्रु.॥
काय त्या गांठीचें पडलें सुटोन । उगला चि बैसोन धीरु धरीं ॥2॥
सुख आह्मांसाटीं केलें हें निर्माण । निद।व तो कोण हाणे लाता ॥3॥
तुका ह्मणे मज न लगे सायोज्यता । राहेन या संतां समागमें ॥4॥
वैष्णवांचा दास जाला नारायण । काय त्या मिळोन असे काम ॥ध्रु.॥
काय त्या गांठीचें पडलें सुटोन । उगला चि बैसोन धीरु धरीं ॥2॥
सुख आह्मांसाटीं केलें हें निर्माण । निद।व तो कोण हाणे लाता ॥3॥
तुका ह्मणे मज न लगे सायोज्यता । राहेन या संतां समागमें ॥4॥
अभंग ४०७५
आवडे पंढरी भीमा पांडुरंग । चंद्रभागा लिंग पांडुरंग॥1॥
कामधेनु कल्पतरु चिंतामणी । आवडीची धणी पुरवीती॥2॥
तुका ह्मणे जीवा थोर जालें सुख । नाठवे हे भूक तान कांहीं ॥3॥
कामधेनु कल्पतरु चिंतामणी । आवडीची धणी पुरवीती॥2॥
तुका ह्मणे जीवा थोर जालें सुख । नाठवे हे भूक तान कांहीं ॥3॥
अभंग ४०७६
लाडें भाकितों करुणा । तूं रे उदाराचा राणा ॥1॥
करिसी आमुचा सांभाळ । तूं रे माउली स्नेहाळ ॥ध्रु.॥
नाहीं चिंता रे आह्मांसी । तूं चि भार चालविसी ॥2॥
आह्मी जालों उदासीन । तूं चि करिसी जतन ॥3॥
आह्मां नाहीं जीवनास । तूं चि पुरविसी घास ॥4॥
तुका ह्मणे भलते सवें । जातां मागें मागें धांवे ॥5॥
करिसी आमुचा सांभाळ । तूं रे माउली स्नेहाळ ॥ध्रु.॥
नाहीं चिंता रे आह्मांसी । तूं चि भार चालविसी ॥2॥
आह्मी जालों उदासीन । तूं चि करिसी जतन ॥3॥
आह्मां नाहीं जीवनास । तूं चि पुरविसी घास ॥4॥
तुका ह्मणे भलते सवें । जातां मागें मागें धांवे ॥5॥
अभंग ४०७७
आह्मां हें सकळ । तुझ्या पायांचें चि बळ ॥1॥
करूं अमृताचें पान । दुजें नेणों कांहीं आन ॥ध्रु.॥
जयाचा जो भोग। सुख दुःख पीडा रोग ॥2॥
तुका ह्मणे देवा । तुझे पायीं माझा ठेवा ॥3॥
करूं अमृताचें पान । दुजें नेणों कांहीं आन ॥ध्रु.॥
जयाचा जो भोग। सुख दुःख पीडा रोग ॥2॥
तुका ह्मणे देवा । तुझे पायीं माझा ठेवा ॥3॥
अभंग ४०७८
प्रपंच परमार्थ संपादोनि दोन्ही । एक ही निदानीं न घडे त्यासी ॥1॥
दोहीं पेंवावरी ठेवूं जातां हात । शेवटीं अपघात शरीराचा ॥2॥
तुका ह्मणे तया दोहींकडे धका । शेवटीं तो नरकामाजी पडे ॥3॥
दोहीं पेंवावरी ठेवूं जातां हात । शेवटीं अपघात शरीराचा ॥2॥
तुका ह्मणे तया दोहींकडे धका । शेवटीं तो नरकामाजी पडे ॥3॥
अभंग ४०७९
संसारा आलिया एक सुख आहे । आठवावे पाय विठोबाचे ॥1॥
येणें होय सर्व संसार सुखाचा । न लगे दुःखाचा लेश कांहीं ॥ध्रु.॥
घेइऩल तयासी सोपें आहे सुख । बोलियेलें मुखें नारायण ॥2॥
सांगितली सोय करुणासागरें । तुह्मां कांहो बरें न वाटतें ॥3॥
तुका ह्मणे तेणें उपकार केला । भोऑया भाविकाला तरावया ॥4॥
येणें होय सर्व संसार सुखाचा । न लगे दुःखाचा लेश कांहीं ॥ध्रु.॥
घेइऩल तयासी सोपें आहे सुख । बोलियेलें मुखें नारायण ॥2॥
सांगितली सोय करुणासागरें । तुह्मां कांहो बरें न वाटतें ॥3॥
तुका ह्मणे तेणें उपकार केला । भोऑया भाविकाला तरावया ॥4॥
अभंग ४०८०
आह्मां भय धाक कोणाचा रे पाहें । काळ मशक काय मानव हे ॥1॥
आह्मांसी ते काय चिंता या पोटाची । माउली आमुची पांडुरंग ॥ध्रु.॥
काय करावी हे कोणाची मान्यता । करितां अनंता कोण वारी ॥2॥
नाहीं शीण आह्मां जालें कवतुक । पुनीत हे लोक करावया ॥3॥
तुका ह्मणे खातों आनंदाचे लाडू । नका चरफडूं घ्या रे तुह्मी ॥4॥
आह्मांसी ते काय चिंता या पोटाची । माउली आमुची पांडुरंग ॥ध्रु.॥
काय करावी हे कोणाची मान्यता । करितां अनंता कोण वारी ॥2॥
नाहीं शीण आह्मां जालें कवतुक । पुनीत हे लोक करावया ॥3॥
तुका ह्मणे खातों आनंदाचे लाडू । नका चरफडूं घ्या रे तुह्मी ॥4॥
अभंग ४०८१
तांबगी हें नाणें न चले ख†या मोलें । जरी हिंडविलें देशोदेशीं ॥1॥
करणीचें कांहीं न मने सज्जना । यावें लागे मना वृद्धांचिया ॥ध्रु.॥
हिरयासारिका दिसे शिरगोळा । पारखी ते डोळां न पाहाती ॥2॥
देऊनियां भिंग कामाविलें मोतीं । पारखिया हातीं घेतां नये ॥3॥
तुका ह्मणे काय नटोनियां व्यर्थ । आपुलें हें चित्त आपणा ग्वाही ॥4॥
करणीचें कांहीं न मने सज्जना । यावें लागे मना वृद्धांचिया ॥ध्रु.॥
हिरयासारिका दिसे शिरगोळा । पारखी ते डोळां न पाहाती ॥2॥
देऊनियां भिंग कामाविलें मोतीं । पारखिया हातीं घेतां नये ॥3॥
तुका ह्मणे काय नटोनियां व्यर्थ । आपुलें हें चित्त आपणा ग्वाही ॥4॥
अभंग ४०८२
चित्ता मिळे त्याचा संग रुचिकर । क्षोभवितां दूर तों चि भलें ॥1॥
ऐसी परंपरा आलीसे चालत । भलत्याची नीत त्यागावरी ॥ध्रु.॥
हो कां पिता पुत्र बंधु कोणी तेही । विजाति संग्रहीं धरूं नये ॥2॥
तुका ह्मणे सत्य पाळावें वचन । अन्यथा आपण करूं नये ॥3॥
ऐसी परंपरा आलीसे चालत । भलत्याची नीत त्यागावरी ॥ध्रु.॥
हो कां पिता पुत्र बंधु कोणी तेही । विजाति संग्रहीं धरूं नये ॥2॥
तुका ह्मणे सत्य पाळावें वचन । अन्यथा आपण करूं नये ॥3॥
अभंग ४०८३
आपुली कसोटी शुद्ध राखी कारण । आगीनें भूषण अधिक पुट ॥1॥
नाहीं कोणासवें बोलणें लागत । नििंश्चतीनें चित्तसमाधान ॥ध्रु.॥
लपविलें तें ही ढेंकरें उमटे । खोटियाचें खोटें उर फोडी ॥2॥
तुका ह्मणे निंदा स्तुति दोन्ही वाव । आपुलाला भाव फळा येतो ॥3॥
नाहीं कोणासवें बोलणें लागत । नििंश्चतीनें चित्तसमाधान ॥ध्रु.॥
लपविलें तें ही ढेंकरें उमटे । खोटियाचें खोटें उर फोडी ॥2॥
तुका ह्मणे निंदा स्तुति दोन्ही वाव । आपुलाला भाव फळा येतो ॥3॥
अभंग ४०८४
आणिकांच्या घातें मानितां संतोष । सुखदुःख दोष अंगीं लागे ॥1॥
ऐसें मनीं वाहूं नयेती संकल्प । करूं नये पाप भांडवल ॥ध्रु.॥
क्लेशाची चित्तीं राहाते कांचणी । अग्नींत टाकोनी ठाव जाळी ॥2॥
तुका ह्मणे येणें घडे पुण्यक्षय । होणार तें होय प्रारब्धें चि ॥3॥
ऐसें मनीं वाहूं नयेती संकल्प । करूं नये पाप भांडवल ॥ध्रु.॥
क्लेशाची चित्तीं राहाते कांचणी । अग्नींत टाकोनी ठाव जाळी ॥2॥
तुका ह्मणे येणें घडे पुण्यक्षय । होणार तें होय प्रारब्धें चि ॥3॥
अभंग ४०८५
अज्ञानाची भक्ती इिच्छती संपत्ती । तयाचिये मती बोध कैंचा ॥1॥
अज्ञानाची पूजा कामिक भावना । तयाचिया ध्याना देव कैंचा ॥ध्रु.॥
अज्ञानाचें कर्म फळीं ठेवी मन । निष्काम साधन तया कैंचें ॥2॥
अज्ञानाचें ज्ञान विषयावरी ध्यान । ब्रह्म सनातन तया कैंचें ॥3॥
तुका ह्मणे जळो ऐसियांचे तोंड । अज्ञानाचें बंड वाढविती ॥4॥
अज्ञानाची पूजा कामिक भावना । तयाचिया ध्याना देव कैंचा ॥ध्रु.॥
अज्ञानाचें कर्म फळीं ठेवी मन । निष्काम साधन तया कैंचें ॥2॥
अज्ञानाचें ज्ञान विषयावरी ध्यान । ब्रह्म सनातन तया कैंचें ॥3॥
तुका ह्मणे जळो ऐसियांचे तोंड । अज्ञानाचें बंड वाढविती ॥4॥
अभंग ४०८६
गुळें माखोनियां दगड ठेविला । वर दिसे भला लोकाचारी ॥1॥
अंतरीं विषयाचें लागलें पैं पिसें । बाहिरल्या वेषें भुलवी लोकां ॥ध्रु.॥
ऐसिया डांभिकां कैची हरिसेवा । नेणे चि सद्भावा कोणे काळीं ॥2॥
तुका ह्मणे येणें कैसा होय संत । विटाळलें चित्त कामक्रोधें ॥3॥
अंतरीं विषयाचें लागलें पैं पिसें । बाहिरल्या वेषें भुलवी लोकां ॥ध्रु.॥
ऐसिया डांभिकां कैची हरिसेवा । नेणे चि सद्भावा कोणे काळीं ॥2॥
तुका ह्मणे येणें कैसा होय संत । विटाळलें चित्त कामक्रोधें ॥3॥
अभंग ४०८७
आयुष्य वेचूनि कुटुंब पोसिलें । काय हित केलें सांग बापा ॥1॥
फुकाचा चाकर जालासी काबाडी । नाहीं सुख घडी भोगावया ॥ध्रु.॥
दुर्लभ मनुष्यजन्म कष्टें पावलासी । दिला कुटुंबासी कामभोग ॥2॥
तुका ह्मणे ऐसें आयुष्य नासिलें । पाप तें सांचिलें पतनासी ॥3॥
फुकाचा चाकर जालासी काबाडी । नाहीं सुख घडी भोगावया ॥ध्रु.॥
दुर्लभ मनुष्यजन्म कष्टें पावलासी । दिला कुटुंबासी कामभोग ॥2॥
तुका ह्मणे ऐसें आयुष्य नासिलें । पाप तें सांचिलें पतनासी ॥3॥
अभंग ४०८८
अनंत लक्षणें वाणितां अपार । संताचें तें घर सांपडेना ॥1॥
जये घरीं संत राहती आपण । तें तुह्मां ठिकाण आतुडेना ॥ध्रु.॥
ठिकाण धरूनी पाहवे ते संत । उगा च अकांत करूं नये ॥2॥
संत होऊनियां संतांसी पाहावें । तरि च तरावें तुका ह्मणे ॥3॥
जये घरीं संत राहती आपण । तें तुह्मां ठिकाण आतुडेना ॥ध्रु.॥
ठिकाण धरूनी पाहवे ते संत । उगा च अकांत करूं नये ॥2॥
संत होऊनियां संतांसी पाहावें । तरि च तरावें तुका ह्मणे ॥3॥
अभंग ४०८९
संतांचा पढीयावो कैशापरि लाहो । नामाचा आठवो कैसा राहे ॥1॥
हे चि थोर चिंता लागली मनासी । निजतां निद्रेसी न लगे डोळा ॥ध्रु.॥
जेवितां जेवणीं न लगे गोड धड । वाटतें काबाड विषयसुख ॥2॥
ऐसिया संकटीं पाव कृपानिधी । लावीं संतपदीं प्रेमभावें ॥3॥
तुका ह्मणे आह्मीं नेणों कांहीं हित । तुजविण अनाथ पांडुरंगा ॥4॥
हे चि थोर चिंता लागली मनासी । निजतां निद्रेसी न लगे डोळा ॥ध्रु.॥
जेवितां जेवणीं न लगे गोड धड । वाटतें काबाड विषयसुख ॥2॥
ऐसिया संकटीं पाव कृपानिधी । लावीं संतपदीं प्रेमभावें ॥3॥
तुका ह्मणे आह्मीं नेणों कांहीं हित । तुजविण अनाथ पांडुरंगा ॥4॥
अभंग ४०९०
पंढरीचा वास धन्य ते चि प्राणी । अमृताची वाणी दिव्य देहो ॥1॥
मूढ मतिहीन दुष्ट अविचारी । ते होती पंढरी दयारूप ॥ध्रु.॥
शांति क्षमा अंगीं विरक्ती सकळ । नैराश्य निर्मळ नारी नर ॥2॥
तुका ह्मणे नाहीं वर्णा अभिमान । अवघे जीवनमुक्त लोक ॥3॥
मूढ मतिहीन दुष्ट अविचारी । ते होती पंढरी दयारूप ॥ध्रु.॥
शांति क्षमा अंगीं विरक्ती सकळ । नैराश्य निर्मळ नारी नर ॥2॥
तुका ह्मणे नाहीं वर्णा अभिमान । अवघे जीवनमुक्त लोक ॥3॥
अभंग ४०९१
देखीचें तें ज्ञान करावें तें काइऩ । अनुभव नाहीं आपणासी ॥1॥
इंिद्रयांचे गोडी ठकलीं बहुतें । सोडितां मागुतें आवरेना ॥ध्रु.॥
युक्तीचा आहार नीतीचा वेव्हार । वैराग्य तें सार तरावया ॥2॥
नाव रेवािळतां घाला घाली वारा । तैसा तो पसारा अहंतेचा ॥3॥
तुका ह्मणे बुिद्ध आपुले अधीन । करी नारायण आतुडे तों ॥4॥
इंिद्रयांचे गोडी ठकलीं बहुतें । सोडितां मागुतें आवरेना ॥ध्रु.॥
युक्तीचा आहार नीतीचा वेव्हार । वैराग्य तें सार तरावया ॥2॥
नाव रेवािळतां घाला घाली वारा । तैसा तो पसारा अहंतेचा ॥3॥
तुका ह्मणे बुिद्ध आपुले अधीन । करी नारायण आतुडे तों ॥4॥
अभंग ४०९२
नर नारी बाळें अवघा नारायण । ऐसें माझें मन करीं देवा ॥1॥
न यो काम क्रोध द्वेष निंदा द्वंद । अवघा गोविंद निःसंदेह ॥ध्रु.॥
असावें म्यां सदा विषयीं विरक्त । काया वाचा चित्त तुझे पायीं ॥2॥
करोनियां साहए पुरवीं मनोरथ । व्हावें कृपावंत तुका ह्मणे ॥3॥
न यो काम क्रोध द्वेष निंदा द्वंद । अवघा गोविंद निःसंदेह ॥ध्रु.॥
असावें म्यां सदा विषयीं विरक्त । काया वाचा चित्त तुझे पायीं ॥2॥
करोनियां साहए पुरवीं मनोरथ । व्हावें कृपावंत तुका ह्मणे ॥3॥
अभंग ४०९३
आपुल्या पोटासाटीं । करी लोकांचिया गोष्टी ॥1॥
जेणें घातलें संसारीं । विसरला तो चि हरी ॥ध्रु.॥
पोटा घातलें अन्न । न ह्मणे पतितपावन ॥2॥
मी कोठील आणि कोण । हें न कळे ज्यालागून ॥3॥
तुका ह्मणे नरस्तुति । करितो भाट त्रिजगतीं॥4॥
जेणें घातलें संसारीं । विसरला तो चि हरी ॥ध्रु.॥
पोटा घातलें अन्न । न ह्मणे पतितपावन ॥2॥
मी कोठील आणि कोण । हें न कळे ज्यालागून ॥3॥
तुका ह्मणे नरस्तुति । करितो भाट त्रिजगतीं॥4॥
अभंग ४०९४
स्वयें आपण चि रिता । रडे पुढिलांच्या हिता ॥1॥
सेकीं हें ना तेंसें जालें । बोलणें तितुकें वांयां गेलें ॥ध्रु.॥
सुखसागरीं नेघे वस्ती । अंगीं ज्ञानपणाची मस्ती ॥2॥
तुका ह्मणे गाढव लेखा। जेथें भेटेल तेथें ठोका ॥3॥
सेकीं हें ना तेंसें जालें । बोलणें तितुकें वांयां गेलें ॥ध्रु.॥
सुखसागरीं नेघे वस्ती । अंगीं ज्ञानपणाची मस्ती ॥2॥
तुका ह्मणे गाढव लेखा। जेथें भेटेल तेथें ठोका ॥3॥
अभंग ४०९५
जगीं कीतिऩ व्हावी । ह्मणोनी जालासी गोसावी॥1॥
बहुत केलें पाठांतर । वर्म राहिलेंसे दूर ॥ध्रु.॥
चित्तीं नाहीं अनुताप। लटिकें भगवें स्वरूप ॥2॥
तुका ह्मणे सिंदळीच्या । व्यर्थ श्रमविली वाचा ॥3॥
बहुत केलें पाठांतर । वर्म राहिलेंसे दूर ॥ध्रु.॥
चित्तीं नाहीं अनुताप। लटिकें भगवें स्वरूप ॥2॥
तुका ह्मणे सिंदळीच्या । व्यर्थ श्रमविली वाचा ॥3॥
अभंग ४०९६
प्राक्तनाच्या योगें आळशावरी गंगा । स्नान काय जगा करूं नये ॥1॥
उभी कामधेनु मागिलें अंगणीं । तिसी काय ब्राह्मणीं वंदूं नये ॥ध्रु.॥
कोढियाचे हातें परिसें होय सोनें । अपवित्र ह्मणोन घेऊं नये ॥2॥
यातिहीन जाला गांवींचा मोकासी । त्याच्या वचनासी मानूं नये ॥3॥
भावारूढ तुका मुद्रा विठोबाची । न मनी तयांचीं तोंडें काळीं ॥4॥
उभी कामधेनु मागिलें अंगणीं । तिसी काय ब्राह्मणीं वंदूं नये ॥ध्रु.॥
कोढियाचे हातें परिसें होय सोनें । अपवित्र ह्मणोन घेऊं नये ॥2॥
यातिहीन जाला गांवींचा मोकासी । त्याच्या वचनासी मानूं नये ॥3॥
भावारूढ तुका मुद्रा विठोबाची । न मनी तयांचीं तोंडें काळीं ॥4॥
अभंग ४०९७
बोलिलों उत्कषॉ । प्रेमरस दाशत्वें ॥1॥
साच करिता नारायण । जया शरण गेलों तो ॥ध्रु.॥
समर्थ तो आहे ऐसा । धरिली इच्छा पुरवी ॥2॥
तुका ह्मणे लडिवाळाचें । द्यावें साचें करूनियां ॥3॥
साच करिता नारायण । जया शरण गेलों तो ॥ध्रु.॥
समर्थ तो आहे ऐसा । धरिली इच्छा पुरवी ॥2॥
तुका ह्मणे लडिवाळाचें । द्यावें साचें करूनियां ॥3॥
अभंग ४०९८
विचा केला ठोबा । ह्मणोनि नांव तो विठोबा ॥1॥
कां रे नेणां त्याचें नांव । काय वेदासि नाहीं ठाव ॥ध्रु.॥
शेष स्तुती प्रवर्तला । जिव्हा चिरूनि पलंग जाला ॥2॥
तुका ह्मणे सत्ता । ज्याची काळाचिये माथा ॥3॥
कां रे नेणां त्याचें नांव । काय वेदासि नाहीं ठाव ॥ध्रु.॥
शेष स्तुती प्रवर्तला । जिव्हा चिरूनि पलंग जाला ॥2॥
तुका ह्मणे सत्ता । ज्याची काळाचिये माथा ॥3॥
अभंग ४१००
भ्रतारअंगसंगें सुखाची वेवस्था । आधीं तों सांगतां नये कोणा ॥1॥
तथापि सांगणें कुमारिकेपाशीं । ते काय मानसीं सुख मानी ॥ध्रु.॥
तैसा आत्मबोध आधीं बोलों नये । बोलासी तो काय सांपडेल ॥2॥
तथापि सांगणें बहिर्मुखापाशीं । तो काय संतोषासी मूळ होय ॥3॥
तुका ह्मणे संत सुखाचे विभागी । ब्रह्मानंद जगीं साधुरूपें ॥4॥
तथापि सांगणें कुमारिकेपाशीं । ते काय मानसीं सुख मानी ॥ध्रु.॥
तैसा आत्मबोध आधीं बोलों नये । बोलासी तो काय सांपडेल ॥2॥
तथापि सांगणें बहिर्मुखापाशीं । तो काय संतोषासी मूळ होय ॥3॥
तुका ह्मणे संत सुखाचे विभागी । ब्रह्मानंद जगीं साधुरूपें ॥4॥